Hoe werkt trapverlichting?

Trapverlichting verlicht niet de trap maar de treden. Kleine lichtpunten in het stootbord of in de muur tekenen de rand van elke trede af, zodat je ziet waar je voet neerkomt. Een plafondlamp boven het trapgat doet juist het omgekeerde: die zet de treden in je eigen schaduw.

Weet je wat je zoekt? Bekijk alle Trapverlichting (11) →

Waarom een lamp boven de trap niet werkt

Licht van boven komt over je schouders mee naar beneden. Je lichaam staat ertussen, dus de trede waar je op gaat stappen ligt in het donker. Precies op het moment dat je het licht nodig hebt, neem je het weg.

Verlichting in de trap zelf zit onder je gezichtsveld en schijnt van de zijkant of van boven op de trede. Daar valt geen schaduw op, want jij staat er niet tussen.

Voor werkomgevingen noemt de norm NEN-EN 12464-1 een waarde van 100 lux op een trap, dezelfde eis als voor gangen en verkeersruimten. In een woning is dat geen verplichting, maar het is wel een bruikbare ondergrens. Hoe je lux en lumen uit elkaar houdt staat in Wat is het verschil tussen lumen en lux?

Hoeveel licht een trede nodig heeft

Veel minder dan mensen denken. De Trevo geeft 150 lumen uit 1,5 watt, en dat is genoeg om een trede af te tekenen. De Steno zit met 90 lumen nog lager.

Dat lage getal is bewust. Een trap zie je van onderaf, dus je kijkt bijna recht in het armatuur. Een fel lichtpunt op ooghoogte verblindt je en maakt de trap juist onveiliger. Het gaat om contrast tussen trede en stootbord, niet om lichtopbrengst.

Hoeveel lichtpunten

Het Besluit bouwwerken leefomgeving schrijft voor een woning een optrede van maximaal 188 mm en een aantrede van minimaal 220 mm voor. Een gewone verdiepingstrap van 2,60 meter heeft daarmee rond de veertien treden.

Op elke trede een lichtpunt geeft het strakste beeld, maar is zelden nodig. Om en om werkt in de praktijk net zo goed: het licht van de ene trede valt ook op de volgende. Bij veertien treden kom je dan uit op zeven modules.

Op 230 volt of op een trafo

Dit is het punt waarop trapverlichting simpel of ingewikkeld wordt.

Werkt een module op 12 volt, dan heb je een trafo nodig, moet je uitrekenen hoeveel modules erop passen en loopt er laagspanningsbedrading door de hele trap. Werkt hij op 230 volt, dan lus je gewoon door van punt naar punt, net als bij een rij wandcontactdozen.

De Trevo en de Trevo Smart werken allebei rechtstreeks op 230 volt en hebben geen aparte driver nodig. Dat scheelt een trafo boven het plafond en de rekensom eromheen, die voor spots wel geldt: zie Hoeveel led-spots kun je op een driver aansluiten?

Basisdeel en opzetstuk apart

Het Trevo-systeem bestaat uit twee delen. Het basisdeel is de inbouwlamp die in het stootbord of de muur verdwijnt, met een zaagmaat van Ø46,5 mm. Het opzetstuk is de zichtbare afdekking en bepaalt waar het licht heen gaat.

Dat is meer dan een smaakkwestie. Het opzetstuk met licht onder stuurt alles naar beneden op de trede eronder, dus je kijkt nooit in de lichtbron. Het vierkante opzetstuk met licht rondom spreidt breder maar laat je wel richting de led kijken.

Het opzetstuk schuift er zonder gereedschap af. Bevalt de vorm niet, dan wissel je hem zonder opnieuw te boren.

Hoe je het schakelt

Drie manieren, van eenvoudig naar comfortabel.

• Een gewone schakelaar. Boven en beneden een wisselschakelaar, zoals bij elke trapverlichting in een oud huis.
• Een bewegingssensor. Het licht gaat vanzelf aan als je de trap nadert. De Steno heeft er een ingebouwd.
• Met kleur. De Trevo Smart geeft 3 watt RGBW in plaats van wit alleen.

De modules zijn niet dimbaar, dus een dimmer erop zetten heeft geen zin. Wat er dan gebeurt staat in Waarom knippert je led-lamp?

Alle onderdelen staan bij de trapverlichting.