Lumen is hoeveel licht een lamp uitzendt. Lux is hoeveel licht er aankomt op een oppervlak. Dezelfde lamp geeft altijd dezelfde lumen, maar levert onder een laag plafond veel meer lux op je tafel dan onder een hoog plafond.
Het verschil in één zin
Lumen zit bij de lamp, lux zit bij jou. Eén lux is één lumen die op één vierkante meter valt. Verdeel je 400 lumen over 4 m², dan heb je 100 lux; verdeel je diezelfde 400 lumen over 1 m², dan heb je 400 lux.
Daarom staat er op een verpakking altijd lumen en nooit lux: de fabrikant weet niet hoe hoog jouw plafond is of hoe groot je kamer.
Waarom afstand alles verandert
Licht spreidt uit naarmate het verder komt. Hang je een spot twee keer zo hoog, dan valt dezelfde hoeveelheid lumen over een veel groter vlak en zakt het aantal lux flink.
Praktisch: een Quaro van 400 lumen in een plafond van 2,50 meter geeft op je aanrecht merkbaar meer licht dan diezelfde spot in een plafond van 3,20 meter. Dezelfde spot, hetzelfde aantal lumen, ander resultaat.
In hoge ruimtes heb je dus of meer spots nodig, of spots met een hogere opbrengst zoals de Ferro met 600 lumen of de Lyvo met 700 lumen op de hoge stand.
Ook de lichthoek doet mee
Twee spots met evenveel lumen kunnen een compleet ander aantal lux geven, als de een zijn licht in een smalle bundel gooit en de ander het breed uitwaaiert. Een smalle bundel geeft veel lux op een klein vlak — mooi voor een schilderij of een aanrecht. Een brede bundel geeft minder lux maar dekt de hele kamer.
Daarom kun je twee spots niet vergelijken op lumen alleen. Bij een kantelbare spot komt daar nog bij dat je de bundel ergens heen kunt richten, wat het aantal lux op die plek verder opdrijft.
Met welke van de twee reken je?
Voor een woning: met lumen. De gebruikelijke vuistregels zijn ongeveer 100 tot 150 lumen per vierkante meter voor een woonkamer en 200 tot 300 voor een keuken of badkamer. Dat rekent makkelijk en is nauwkeurig genoeg.
Lux gebruik je als er een norm gehaald moet worden — op een werkplek, in een winkel, in een magazijn. Daar wordt gemeten op het werkvlak en dan is de hoogte van de armaturen onderdeel van de berekening.
De reflectie die je vergeet
Er is nog een reden waarom hetzelfde aantal lumen twee keer een ander resultaat geeft: de kamer zelf. Witte muren en een licht plafond kaatsen het licht terug en verhogen het aantal lux merkbaar. Een donkere vloer, een houten plafond of een zwarte wand slikken het.
Reken bij een donker ingerichte ruimte dus aan de ruime kant, en bij een strak witte ruimte juist niet. Dit is ook de reden dat dezelfde spots in twee even grote kamers heel verschillend kunnen uitpakken.
Kort samengevat
Koop op lumen, want dat is wat je kunt kiezen. Denk in lux als je wilt begrijpen waarom het licht in de ene kamer wel klopt en in de andere niet — daar zit het verschil in plafondhoogte, lichthoek en de kleur van je muren.
Hoe je van lumen naar het aantal spots komt, staat in Hoeveel lumen heb je nodig per kamer? De lichtopbrengst per spot vind je bij de inbouwspots.
Hoeveel lux is een lumen?
Eén lumen verdeeld over één vierkante meter is één lux. Over twee vierkante meter is het een halve lux.
Staat lux op de verpakking van een lamp?
Nee, en dat kan ook niet. Lux hangt af van de afstand tot het oppervlak en van de kamer; de fabrikant kent die niet.
Waarom is mijn kamer donker terwijl ik genoeg lumen heb?
Meestal door plafondhoogte, een donkere afwerking of een te smalle lichtbundel. Alle drie verlagen ze het aantal lux bij gelijke lumen.