Ra, ook wel CRI, zegt hoe natuurlijk kleuren eruitzien onder een lamp. De schaal loopt tot 100, en daglicht is de maatstaf. Boven Ra 80 is prima voor de meeste ruimtes, boven Ra 90 zie je verschil op huid, hout en eten.
Hoe het getal tot stand komt
De methode staat in CIE 13.3. Er worden veertien testkleuren onder de lamp gelegd en vergeleken met dezelfde kleuren onder een referentiebron met dezelfde kleurtemperatuur. Hoe kleiner de verschuiving, hoe hoger de score.
Belangrijk detail: het getal dat je op de verpakking ziet is het gemiddelde van alleen de eerste acht, en dat zijn allemaal zachte pasteltinten. De overige zes tellen niet mee.
Het gat in de meting heet R9
R9 is verzadigd rood, en die zit niet in het gemiddelde. Twee lampen kunnen allebei Ra 90 scoren terwijl de één rood keurig weergeeft en de ander er grauw uit laat komen.
Dat merk je precies daar waar het telt: vlees in een keuken, huidtinten in een badkamerspiegel, een houten vloer of een rode bank in de woonkamer. Vraag je je af waarom je nieuwe verlichting alles net iets bleker maakt terwijl de Ra-waarde goed is, dan is R9 meestal de oorzaak.
De vakwereld werkt daarom steeds vaker met TM-30, dat 99 kleuren gebruikt en twee getallen geeft: Rf voor getrouwheid en Rg voor verzadiging. Dat is nauwkeuriger, maar je komt het op consumentenverpakkingen zelden tegen.
Wat je in de praktijk nodig hebt
De Europese Ecodesign-eisen houden lichtbronnen op minimaal Ra 80. Alles wat je legaal kunt kopen zit dus al op dat niveau, en daarmee is een gang, een berging of een garage klaar.
Boven Ra 90 wordt het interessant in ruimtes waar je naar dingen kijkt in plaats van er alleen doorheen loopt:
- Keuken, omdat je aan kleur ziet of iets gaar of vers is
- Badkamer, omdat je jezelf in de spiegel beoordeelt
- Woonkamer, omdat hout, textiel en kunst er anders vlak uitzien
- Werkruimte waar kleur ertoe doet, van verf tot naaiwerk
Wat wij voeren
De Ra-waarde staat bij ons per product vermeld, en de verschillen zijn groot genoeg om op te kiezen. Aan de bovenkant: de Lesto 5W in chroom op meer dan Ra 97, de Vigo en de Cavo in zilver op meer dan Ra 95.
Daaronder zit een middengroep rond Ra 90 tot 93, waaronder de Lesto, de Marlo en de Quaro. En er is een groep op Ra 80, zoals de Movo en de Lyvo, die uitstekend werkt op plekken waar kleur niet doorslaggevend is.
De afweging die je maakt
Hoge kleurweergave kost lichtopbrengst. Om rood beter weer te geven moet er meer rood in het spectrum, en dat gaat ten koste van lumen per watt. Dat zie je in ons assortiment terug: elke spot met energielabel G zit op Ra 90 of hoger, terwijl de F-groep grotendeels op Ra 80 tot 84 staat. De Quaro is de uitzondering die beide combineert.
Dat is dus geen fout maar een keuze. In een woonkamer of keuken is die keuze snel gemaakt, want daar zit je er de hele avond onder. In een kruipruimte niet.
Let er ook op dat je binnen één ruimte niet mengt. Twee spots met dezelfde kleurtemperatuur maar een verschillende Ra-waarde geven naast elkaar een zichtbaar andere sfeer. Meer over dat samenspel in Wat is het verschil tussen kelvin en lumen? Het aanbod staat bij de inbouwspots.
Wat is een goede Ra-waarde?
Ra 80 is de wettelijke ondergrens en volstaat voor gangen en bergingen. Voor keuken, badkamer en woonkamer is Ra 90 of hoger merkbaar beter.
Wat is het verschil tussen CRI en Ra?
Niets, het zijn twee namen voor hetzelfde getal. CRI is de Engelse afkorting, Ra de aanduiding die op Europese verpakkingen staat.
Waarom ziet rood er slecht uit terwijl mijn lamp Ra 90 heeft?
Omdat verzadigd rood, de R9-waarde, niet meetelt in het gemiddelde. Een lamp kan hoog scoren en toch zwak zijn op precies die kleur.