Wat is het verschil tussen GU10 en GU5.3?

GU10 werkt op 230 volt en heeft geen trafo nodig. GU5.3 werkt op 12 volt en heeft er altijd een nodig. Je herkent ze aan de pinnetjes: GU10 heeft twee dikke met een knopje aan het eind, GU5.3 twee dunne rechte. Ze passen niet in elkaars houder.

De cijfers verklappen het al

Bij beide fittingen staat het getal voor de afstand tussen de pinnetjes in millimeters. Bij GU10 is dat 10 mm, bij GU5.3 precies 5,3 mm. De U staat voor het type contact.

Verder verschilt de vorm: bij GU10 zit er een verdikking op het uiteinde van elke pin, waardoor je de lamp een kwartslag draait om hem vast te zetten. GU5.3 duw je er recht in en trek je er recht uit.

Het echte verschil zit in de spanning

Dat ene verschil bepaalt bijna alles. Bij GU10 loopt de netspanning tot in de lamp en zit alle elektronica in de lampvoet. Bij GU5.3 hangt er een apart kastje boven je plafond dat 230 naar 12 volt omzet, en dat kastje is het onderdeel dat het vaakst problemen geeft.

Waarom GU5.3 uit de mode is

In het halogeentijdperk had 12 volt voordelen: kleinere lampen, mooiere bundels. Met led zijn die voordelen weggevallen en zijn de nadelen gebleven.

Het grootste nadeel merk je bij het overstappen. Een oude halogeentrafo heeft een minimale belasting nodig, vaak 20 watt of meer. Vervang je vier halogeenspots van 35 watt door leds van 5 watt, dan zakt de belasting van 140 naar 20 watt en gaat de trafo onregelmatig schakelen. Dat zie je als knipperen.

Wat wij voeren

Bijna alles bij ons is GU10 of geïntegreerde led. Vier inbouwspots kunnen allebei, en dat staat er ook zo bij:

• Plano — GU10 of MR16, Ø80 mm, €9,95
• Privo — GU10 of MR16, Ø68 mm, IP65, €11,95
• Luma — GU10 of MR16, Ø72 mm, €12,95
• Feno — GU10 of MR16, Ø80 mm, €10,95

Bij die vier kies je zelf. Ons advies is bijna altijd GU10, tenzij er al een werkende 12V-installatie ligt die je niet wilt aanpassen.

Als je toch op 12 volt blijft

Vervang de halogeentrafo dan door een led-driver die bij het aantal spots past. Onze 12V-driver van 20 watt voedt maximaal zes spots, de 40 watt-versie maximaal tien. Allebei dimbaar met afstandsbediening.

Hou er rekening mee dat je bij 12 volt ook op de kabellengte moet letten: over een lange dunne draad zakt de spanning en worden de spots aan het eind zichtbaar zwakker. Bij 230 volt speelt dat in een woning niet.

En de veiligheid dan?

Twaalf volt klinkt veiliger dan 230, en dat is het in de lamp zelf ook. Maar dat betekent niet dat een 12V-installatie minder zorgvuldigheid vraagt: de trafo hangt aan netspanning en de stroom in de 12V-kabels is juist hoger, omdat hetzelfde vermogen bij een lagere spanning meer ampère betekent. Te dunne kabels worden daardoor warm.

In de praktijk is een goed uitgevoerde 230V-installatie met GU10 dus niet onveiliger, en heeft hij een stuk minder onderdelen die stuk kunnen gaan. Dat is de derde reden waarom nieuwbouw en verbouwingen tegenwoordig standaard op 230 volt worden aangelegd.

Kun je ze verwisselen?

Nee. Er bestaan verloopstukken van GU5.3 naar GU10, maar die maken de lamp langer en zijn geen oplossing voor het spanningsverschil — een GU10-lamp op 12 volt gaat gewoon niet branden. Zit je vast, kies dan voor een armatuur dat allebei aankan.

Meer over de fitting zelf staat in Wat is een GU10-fitting? en het overstappen behandelen we in Hoe vervang je halogeenspots door led? Het aanbod staat bij de inbouwspots.