Waarom zoemt een led-lamp of dimmer?

Bijna altijd door een dimmer die niet bij led past. Een oude dimmer met fase-aansnijding stuurt elke halve netgolf een steile stroomstoot de lamp in, en de elektronica in de led of in de dimmer zelf trilt daarop mee. Een led-dimmer met fase-afsnijding schakelt zachter en zoemt daardoor niet of nauwelijks.

Weet je wat je zoekt? Bekijk alle Accessoires (40) →

Wat een dimmer eigenlijk doet

Een dimmer knipt een stukje uit elke halve golf van de netspanning. Dat gebeurt honderd keer per seconde. Er zijn twee manieren om dat te doen:

• Fase-aansnijding, ook wel leading edge of R-L. De dimmer laat het begin van de golf weg en schakelt dan plotseling in. Dat is de klassieke dimmer voor gloeilampen en halogeen met een gewikkelde trafo.
• Fase-afsnijding, ook wel trailing edge of R-C. De dimmer laat de golf zacht beginnen en knipt het einde eraf.

Bij een gloeilamp maakt dat niets uit: een gloeidraad is gewoon een weerstand. Een led-lamp heeft een kleine voeding met condensatoren en spoeltjes. De plotselinge inschakeling van een aansnijdingsdimmer geeft daar een stroompiek, en onderdelen die op zo'n piek reageren gaan hoorbaar trillen. Dat is het zoemen.

Onze eigen led-dimmers zijn allemaal fase-afsnijdingsdimmers. Op de universele dimmer van 3 tot 100 watt staat het op het front gedrukt. Juist daardoor dimt hij zonder brommen of zoemen.

De vier oorzaken op een rij

1. Een oude dimmer. Zoemt het alleen als de dimmer niet op vol staat, dan is dit de eerste verdachte. Kijk op de dimmer of je achter het afdekraam: staat er R-L of alleen een maximum voor gloeilampen, dan is het een aansnijdingsdimmer.

2. Te weinig belasting. Elke dimmer heeft een minimum. Een oude halogeendimmer begint soms pas bij 20 watt of meer, terwijl vier led-spots samen nog geen 25 watt trekken. Onze 160- en 250-wattdimmers beginnen bij 0,5 watt, de universele bij 3 watt.

3. Een oude halogeentrafo. Heb je 12-voltspots op een trafo boven het plafond en heb je alleen de lampjes vervangen door led, dan kan de trafo gaan brommen of knipperen. Hij is gemaakt voor een veel hogere belasting. Daarover gaat Hoe vervang je halogeenspots door led?

4. De lamp zelf. Zoemt één lamp en de rest niet, ook zonder dimmer, dan zit het in de voeding van die lamp. Wissel hem om met een andere: verhuist het geluid mee, dan is het de lamp.

Zo spoor je het op

• Zet de dimmer op vol. Is het zoemen weg, dan ligt het vrijwel zeker aan de dimmer.
• Luister waar het geluid vandaan komt: uit de schakelaar in de muur, uit de lamp of van boven het plafond.
• Tel het wattage van alle lampen op de dimmer op en vergelijk het met het minimum op de dimmer.

De oplossing

Bij een oude dimmer: vervang hem door een led-dimmer met fase-afsnijding. Stel daarna met het trimschroefje het minimumniveau in, zodat de lampen op de laagste stand niet gaan knipperen. Voor een paar spots of een hanglamp past de dimmer van 3 tot 100 watt, voor een grotere groep de dimmer tot 250 watt. Welke maat je nodig hebt, lees je in Welke led-dimmer heb je nodig voor je spots?

Bij een lamp die zelf zoemt: vervang hem, en kies een lamp die als dimbaar wordt verkocht als hij op een dimmer zit. Een niet-dimbare lamp op een dimmer zoemt, knippert of gaat sneller stuk.

Wanneer je niet moet wachten

Een zacht zoemen uit een lamp is hinderlijk maar niet gevaarlijk. Een knetterend of sissend geluid uit een schakelaar of een doos is iets anders, zeker als je ook iets ruikt of de afdekplaat warm aanvoelt. Dat kan wijzen op een losse verbinding. Zet dan de groep uit in de meterkast en laat het nakijken.

Knipperen in plaats van zoemen? Dan staat de uitleg in Waarom knippert je led-lamp?