Omdat je camera anders kijkt dan je oog. Vrijwel elke led gaat honderden malen per seconde aan en uit, en je oog middelt dat weg. Een camera pakt korte momentopnames en ziet daardoor donkere banden of een licht dat lijkt te pulseren.
Waarom een led knippert terwijl je het niet ziet
Een led brandt op gelijkstroom, maar uit het stopcontact komt wisselstroom van 50 hertz. De driver zet dat om, en hoe goed dat gebeurt verschilt sterk. Blijft er rimpeling op de gelijkspanning staan, dan varieert de lichtopbrengst mee.
Daarnaast dimmen veel drivers met pulsbreedtemodulatie: ze zetten de led razendsnel aan en uit en regelen de helderheid met de verhouding daartussen. Op vol vermogen valt dat niet op. Bij dimmen worden de pauzes langer en wordt het effect zichtbaarder.
Wat de camera ermee doet
Vrijwel elke telefooncamera heeft een rolling shutter: de sensor wordt regel voor regel uitgelezen in plaats van in één keer. Elke regel vangt dus een iets ander moment op. Pulseert het licht sneller dan die uitlezing, dan krijgt de ene regel meer licht dan de andere en zie je horizontale banden over je opname.
Bij video komt er nog een effect bij. Als de beeldfrequentie en de lichtfrequentie niet netjes op elkaar aansluiten, gaat het hele beeld langzaam op- en afzwellen. Dat is de reden dat een keuken die er met het blote oog prima uitziet, in een filmpje onrustig oogt.
Er zijn wettelijke grenzen aan
Sinds 1 september 2021 stelt de Europese Ecodesign-verordening (EU) 2019/2020 eisen aan flikkering. Er zijn twee maten:
- PstLM voor zichtbare flikkering. De grens is 1,0. Bij precies 1,0 heeft een gemiddelde waarnemer vijftig procent kans om de flikkering op te merken.
- SVM voor het stroboscopisch effect, dus wat je ziet bij bewegende voorwerpen. De grens is 0,4, aangescherpt op 1 september 2024.
Die eisen gelden voor de lichtbron op vol vermogen. Zodra er een dimmer tussen zit die niet bij de lamp past, staat de fabrikant daar niet meer voor in. Precies daar komt de meeste klachtenpost vandaan.
Waarom het bij dimmen erger wordt
Een dimmer knipt een stukje van elke halve golf weg. Er komt dus minder vermogen aan, en de driver moet daar iets van maken. Zit je onder de minimale belasting van de dimmer, dan krijgt de driver zo weinig te verwerken dat de uitgang gaat pulseren.
Onze led-dimmer van 0,5 tot 250W en de versie tot 160W beginnen daarom bij een halve watt in plaats van bij de veertig watt van een oude gloeilampdimmer. Hang je één spot van 6 watt aan een dimmer die pas vanaf 40 watt werkt, dan krijg je gegarandeerd geknipper.
Meer daarover staat in Welke led-dimmer heb je nodig voor je spots? en Waarom knippert je led-lamp?
Wat je eraan kunt doen
Voor het filmen zelf: zet de sluitertijd op een veelvoud van 1/50 seconde, dus 1/50 of 1/100. Veel telefoons hebben daarvoor een instelling die anti-flikker of 50 Hz heet. Dat lost het beeld op, maar niet de oorzaak.
Voor de installatie: kies een driver die op vol vermogen werkt in plaats van gedimd, of dim op de gelijkstroomkant. Onze 12 volt-drivers regelen het licht na de omzetting via een afstandsbediening, en niet door de netspanning aan te snijden.
Merk je het geknipper ook met het blote oog, dan is er echt iets mis. Dat is geen kwestie van smaak maar van een lichtbron die niet aan de norm voldoet of van een dimmer die er niet bij past. De spots vind je bij de inbouwspots.
Is flikkerend led-licht schadelijk?
Zichtbare flikkering wordt in verband gebracht met hoofdpijn en vermoeidheid. Daarom staat er sinds 2021 een Europese grens op, met PstLM 1,0 en SVM 0,4 als maxima.
Waarom zie ik strepen in een foto van mijn plafondspots?
De sensor van je camera wordt regel voor regel uitgelezen. Pulseert het licht sneller dan die uitlezing, dan vangt elke regel een ander moment op en krijg je banden.
Flikkert een gedimde led meer dan een ongedimde?
Meestal wel. De Europese eis geldt op vol vermogen. Bij dimmen worden de pauzes tussen de pulsen langer en wordt het effect sneller zichtbaar op camera.